Spotkanie z Remigiuszem Matyjasem

27 września 2010 roku młodzież grójeckiego Liceum Ogólnokształcącego uczestniczyła w wykładzie dra Remigiusza Matyjasa p.t. Wrzesień 1939 roku na ziemi grójeckiej.

Prelekcja ta była kolejną w ramach cyklu Grójeckie Spotkania Regionalne, który od stycznia tego roku prowadzi Czytelnia Miejsko – Gminnej Biblioteki Publicznej.

Historyk najpierw przedstawił ogólne tło historyczne wybuchu II wojny światowej. Podkreślił, że społeczeństwo polskie obawiało się głównie wschodnich sąsiadów i dopiero w maju 1939 roku stało się – dla opinii publicznej - zupełnie jasne, że Polsce w pierwszej kolejności zagrażają Niemcy. Wprawdzie ówczesna Polska przeznaczała na budowę swojego potencjału militarnego dużą część budżetu, to jednak nie była w stanie zrównać się z agresorem, zwłaszcza jeśli chodzi o wojska pancerne i lotnictwo. Zamiast zawrzeć sojusz z silną Czechosłowacją, wzięliśmy udział w rozbiorze tego kraju, przyczyniając się do wydłużenia swoich linii obronnych, nie mówiąc już o tym, że podczas kampanii wrześniowej Niemcy rozjeżdżali nasze drogi także czeskim sprzętem wojskowym. We wrześniu 1939 roku Niemcy wykorzystali strategię „blitzkrieg”, czyli błyskawiczne uderzenie siłami powietrznymi, lądowymi i morskimi, prowadzili wojnę totalną. Dr R. Matyjas odwołał się do filmu dokumentalnego, niedawno emitowanego w telewizji, opartego na relacji dziennikarza amerykańskiego Juliena Bryana, który przebywał w Warszawie we wrześniu 1939 roku. Film pokazuje wojnę z punktu widzenia mieszkańców stolicy, uwikłanych w okrutną rzeczywistość wojenną. Każdy powinien obejrzeć ten wstrząsający dokument. Dokument, będący antytezą niemieckiej propagandy, która - manipulując faktami - starała się zmylić opinię światową i odwieść uwagę od zbrodni popełnianych przez Wermacht na ludności cywilnej w Polsce.

Także społeczeństwo Grójecczyzny uczestniczyło w przygotowaniach do obrony kraju. Gromadzono środki na Fundusz Obrony Narodowej oraz Fundusz Obrony Morskiej. Szczególnie hojnym ofiarodawcą okazał się Lubert, jeden z właścicieli Fabryki Okuć Budowlanych w Warce. Pod nadzorem starosty powiatowego Felicjana Pawłowskiego prowadzono intensywną obserwację mniejszości niemieckiej (potencjalny narybek tzw. V kolumny), przygotowywano Gminne Straże Obywatelskie, zapobiegano ewentualnemu chaosowi w handlu artykułami pierwszej potrzeby itp.

1 września 1939 roku Luftwaffe zbombardowało Warkę, zwłaszcza okolice stacji kolejowej - zginął warczanin o nazwisku Polak. 6 września od wczesnych godzin rannych przypuszczono lotniczy szturm na Grójec. Niemcy koniecznie chcieli zniszczyć lotnisko polowe położone w okolicach Drwalewa. Jednak nie znali dokładnie jego lokalizacji. Zniszczeniu uległa „znaczna część miasta”, nie oszczędzono nawet zabytkowego kościoła św. Mikołaja. Od niemieckich bomb w dniu 6 września zginęło wielu grójczan, noszących zarówno polskie, jak i żydowskie nazwiska.

Niemcy byli w Grójcu już 8 września. W ten sposób boleśnie zweryfikowany został mit polskiej mocarstwowości, zapewnienia typu: „Nie oddamy nawet guzika od munduru”.

Już we wrześniu 1939 roku żołnierze Wermachtu dopuszczali się zbrodni na ludności cywilnej. Słynna jest miejscowość Cecylówka w powiecie kozienickim, gdzie 54 osoby zamknięto w stodole, którą później podpalono – wszyscy zginęli. Nie lepiej było w powiecie grójeckim. W Głuchowie rozstrzelano 27 uciekinierów. Do ustalenia pozostaje fakt, ilu ludzi (żołnierzy i cywilów) straciło życie w Grójcu i okolicach na początku wojny. Był to także czas exodusu ludności na wschód, wielkiego zamieszania na drogach prowadzących w kierunku przepraw na Wiśle. Wraz z innymi z Grójca wyruszył Józef Świątkowski, dyrektor gimnazjum. Prelegent odczytał - opublikowany przez siebie w czasopiśmie „Niepodległość i Pamięć” – fragment wspomnień J. Świątkowskiego, poświęcony wyprawie za Wisłę. Dyrektor wraz z rodziną powrócił do Grójca 22 września 1939 roku. Zastał jednak dom zajęty przez nowych lokatorów – Niemców.

W powiecie grójeckim można spotkać mogiły żołnierzy poległych w wojnie obronnej. Niektóre z nich opisane są w publikacji Spotkania z pomnikami i historią. Warka i okolice autorstwa dra Remigiusza Matyjasa.

MGBP